De Pantanal
De Pantanal is gelegen in het midden van Zuid-Amerika, op de grens van Brazilië, Paraguay en Bolivia. Het is het grootste binnenlandse wetland ter wereld. Hoewel ‘Pantanal’ is afgeleid van het Portugese woord voor moeras (‘pantano’), bestaat het gebied uit een veelheid aan landschappen en ecosystemen: rivieren, kreekjes, lagunes, meren, modderpoelen, savanne en verschillende soorten bos.
Landschap en water
De Pantanal bestaat uit een enorme vruchtbare riviervlakte die is omsloten door bergketens in een tamelijk droog gebied. Het wordt bevloeid door een aantal rivieren, waaronder de Apa, de Aquidauana, de Cuiabá, de Miranda, de Piquiri, de São Lourenço en de Taquari die water aanvoeren uit de Andes en uit Brazilië. Één van deze rivieren is de Paraguai. Nadat deze rivier de Pantanal instroomt, stroomt deze er doorheen en vormt benedenstrooms de enige afvoer. Zonder deze rivieren zou de Pantanal even droog zijn als de Cerrado.
Tijdens het natte seizoen overstroomt de Pantanal. In dit vlakke gebied liggen enkele, met palmen bedekte stroken land die een paar meter hoger zodat ze droog blijven. Deze zogenaamde cordilheiras zijn dan een belangrijk toevluchtsoort voor veel landdieren uit de vazantes (overstroomde graslanden). Tijdens het droge seizoen trekt het water zich terug in baías (zoetwatermeren) en corixas (natuurlijke drainage kanalen).
De baías zijn gevormd in lager gelegen gebieden en ontvangen bij overstroming vers water. Met name in de regio Nhecolândia liggen ook zoutwatermeren die salinas worden genoemd. Net als baías zijn deze meren gevormd in lager gelegen terrein, maar in regentijd overstromen salinas niet. Hierdoor heeft het zout zich in de loop der eeuwen opgehoopt. Omdat aan de oevers van deze zoute meren geen planten meer kunnen groeien, hebben deze meren vaak prachtige witte zandstranden.
Biodiversiteit
De grilligheid van de onbedwongen rivieren en het jaarlijkse ritme van overstromen en uitdrogen heeft gezorgd voor een bijzonder landschap en een ecosysteem met een onvergetelijke rijkdom aan kleuren en geluiden.
De Pantanal telt zo’n 650 soorten vogels, 80 soorten zoogdieren en 263 soorten vis. Onder de meest spectaculaire dieren zijn de blauwe hyacinth ara (grootste papagaai ter wereld), de reuzenooievaar (Jabiru mycteria) die lokaal bekend staat als tuiuiú, de struisvogelachtige nandoe, de jaguar, de kapucijnaap en de capivara of capibara, een soort cavia ter grootte van een varken. Het aantal insecten is niet bekend, maar tot op heden zijn er zo’n 1100 soorten vlinders beschreven. Onder de 50 soorten reptielen zijn twee soorten kaaimannen, leguanen, kolenbranderschildpadden en slangenhalsschildpadden.
Bedreigingen
Intensivering van de veeteelt in de Pantanal is een belangrijke bedreiging van dit ecosysteem. Om dit tegen te gaan is in 1981 het natuurpark Parque Nacional do Pantanal Matogrossense gesticht. Dit park ligt geheel in de deelstaat Mato Grosso. In 1998 kwam hier een tweede park bij, het Reserva da Biosfera do Pantanal dat een privé initiatief is en zowel in de deelstaat Mato Grosso als in de deelstaat Mato Grosso do Sul ligt. Buiten deze gebieden wordt nog steeds veel vee gehouden. Door de groeiende bijdrage van het toerisme aan de economie worden sommige boerderijen echter ingericht als hotel en voor deze boeren wordt het beheer van het landschap steeds belangrijker.
Een ander probleem is overbevissing. De Pantanal levert zeer veel zoetwatervis aan de omliggende steden. Met name omdat Brazilianen fanatieke sportvissers zijn, kreeg dit probleem de aandacht van de politiek en is er wetgeving en handhaving om de visstand te beschermen. Zo is het vissen tijdens de piracema (de periode waarin vist trekt en paait) verboden en zijn er vangstquota’s voor sport- en broodvissers. Inmiddels neemt het telen van vissen in vijvers op boerderijen snel toe en wordt op die manier voldaan aan de vraag naar vis voor consumptie.
Een bezoek aan de Pantanal
Vanwege de grote aantallen bijzondere dieren die in de Pantanal zijn te zien, is de Pantanal is een geliefde bestemming voor een natuurvakantie. Ook sportvissers weten de Pantanal te vinden.
Zie ook:
|
|
