Het Amazone regenwoud
Het Amazone regenwoud is een reusachtig tropisch regenwoud dat zich uitstrekt over een gebied 7 miljoen km². Ongeveer 60% van het Amazone regenwoud ligt in Brazilië, daarnaast strekt het gebied zich uit over Colombia, Peru, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname en Frans-Guyana. Het Amazone regenwoud ligt voor het grootste deel in het Amazonebekken, een laag gelegen terrein dat wordt ontwaterd door de Amazonerivier en zijn vele zijrivieren.
Biodiversiteit
Het Amazone regenwoud kent een zeer hoge biodiversiteit. Schattingen over het aantal plant- en diersoorten lopen sterk uiteen. Volgens een recente publicatie van het WNF gaat het om ongeveer 40.000 plantensoorten, 427 soorten zoogdieren, 1294 vogelssoorten, 378 soorten reptielen, 427 soorten amfibieën en 3000 soorten vis. Deze aantallen soorten leven er minimaal omdat er met grote regelmaat nieuwe soorten worden ontdekt.
Landschappen
Het Amazone regenwoud wordt gekenmerkt door een hoge regenval. Hierdoor is de vegetatie altijd groen. Toch kan het Amazone regenwoud in verschillende landschapstypes worden onderverdeeld.
Het grootste deel van het Amazonegebied bestaat uit zogenaamde terra firme bossen. “Terra firme” betekent “vaste grond”. Dit zijn bossen die tijdens de overstromingen droog blijven. De meeste terra firme bossen groeien op bodems die zo oud zijn dat ze volledig zijn verweerd. Deze bodems zijn rood van het ijzeroxide (“roest”), één van de stabiele mineralen die lang nadat andere mineralen zijn uitgespoeld achterblijven. Deze bodems bevatten weinig meststoffen. Door de warmte worden bladeren die op de grond vallen snel afgebroken door bacteriën en schimmels en de planten uit het terra firme regenwoud zijn voor hun mineralenbehoefte aangewezen op dit afbraakproces.
Een terra firme bos dat nog niet door mensen is verstoord heeft een gesloten kroonlaag op een hoogte van 30-40 meter. Enkele bomen zien kans om uit te groeien tot een hoogte van 50 meter. Onder de kroonlaag is het vrij donker en slechts een paar procent van het zonlicht dringt door tot op de bodem. De meeste planten die hier groeien zijn jonge bomen die wachten op het moment dat er een opening in het bladerdak verschijnt. Door hun aanpassing aan het lichtarme milieu verschillen de jonge bomen zoveel van hun volwassen soortgenoten dat sommige jarenlang als een andere soort werden beschreven. Ook de kruidachtige planten hebben zich aangepast aan het gebrek aan licht en hebben grote, gekleurde bladeren om de laatste zonnestralen op te vangen. Door het gebrek aan licht is de begroeiing onder de bomen van het terra firme bos open en toegankelijk.
Doordat de Amazonerivier weinig verval kent, slaagt deze rivier er niet in om het overschot aan water dat tijdens de regentijd valt af te voeren. Hierdoor kan het waterpeil vele meters stijgen, bij Manaus zelfs zo'n 12 meter. Het Amazoneregenwoud kent twee soorten vloedbossen die zijn aangepast aan de jaarlijkse overstromingen: het igapó-bos en het várzea-bos. Het igapó-bos groeit langs de zure, mineraalarme zwartwaterrivieren, het várzea-bos groeit langs de witwaterrivieren die vruchtbaar slib aanvoeren uit het vulkanische Andesgebergte. Het várzea-bos heeft een grotere soortenrijkdom dan het igapó-bos. Beide bostypes zijn aangepast aan het ritme van jaarlijkse overstromingen. De bomen in deze bossen hebben een dikke, beschermende bast en bladeren die onder water geraken zetten hun stofwisseling stil zonder dat ze afsterven. Boven water gaan bomen gewoon door met bloeien en vrucht dragen. Bomen als de rubberboom gebruiken het stromende water en de vruchtenetende vissen zelfs om de zaden te verspreiden.
In de bovenloop van de Amazonerivier gaat het laaglandbos over in het montane regenwoud op een hoogte van 1000m. Het montane regenwoud is vochtiger dan het terra firme bos en vanwege de ligging op de berghellingen dringt het licht dieper in het bos door. Nog hoger ligt het nevelwoud waar bomen zijn omringd door wolken.
Bedreiging en bescherming van het Amazone regenwoud
Ontbossing is de belangrijkste bedreiging van het Amazoneregenwoud. Het grootste deel van deze ontbossing gebeurt illegaal. Vanwege de grote afstanden heeft Brazilië grote moeite om de rechtstaat in afgelegen gebieden te implementeren en de illegale houtkap te stoppen. Ook in de andere landen van het Amazonegebied speelt dit probleem. Naast houtkap gebeurt ook veel dierenhandel illegaal.Grote delen van het Amazonegebied worden ontgonnen voor landbouw. Traditioneel kapten boeren een stuk bos om het te bebouwen waarna de bodemvruchtbaarheid in enkele jaren daalde. Hierna lag het bos weer braak, vaak enkele tientallen jaren, terwijl de boer een ander stuk bos bewerkte. Door de toename van de bevolking is deze manier van landbouw niet meer duurzaam. Ook de grootschalige veeteelt put de grond sterk uit en leidt tot nieuwe ontginningen.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gezegd en geschreven, is er weinig relatie tussen het verbouwen van soja en de degradatie van het Amazoneregenwoud. Op dit moment wordt een klein deel van de Braziliaanse soja in het Amazonegebied verbouwd. De meeste soja groeit buiten het Amazonegebied, vooral in de Cerrado en in de zuidelijke deelstaten Paraná en Rio Grande do Sul. De Braziliaanse akkerbouw heeft zich vooral uitgebreid ten koste van de veeteelt. Samen met nieuwe akkerbouwtechnieken heeft de groei van de Braziliaanse akkerbouw gezorgd voor een duurzamer gebruik van de grond waardoor boeren minder nieuwe grond hoeven te ontginnen.
Hoewel de Braziliaanse overheid moeite heeft met het beschermen van het regenwoud, is de Braziliaanse bevolking overwegend van mening dat het Amazone regenwoud moet worden beschermd. Een groeiend aantal natuurparken beschermt delen van het Amazone regenwoud. Hieronder bevinden zich een aantal Nationale Parken die worden beheerd door de federale overheid, maar ook een groeiend aantal parken dat wordt beschermd door andere organisaties.
Zie ook
|
|
