Festas Juninas
Als het in Europa zomer is, is het in Brazilië winter. Toch leeft het aloude Germaanse en Romeinse Midzomerfeest voort in de Braziliaanse Festas Juninas (“Junifeesten”). Al tijdens de kerstening van Europa kreeg dit feest een Christelijke betekenis en onder katholieke vlag is het naar de Nieuwe Wereld gevaren. Zoals vaker bleek de arme, rode, Braziliaanse klei een vruchtbare bodem voor feesten te zijn, want inmiddels worden niet minder dan drie verschillende Festas Juninas gevierd: Santo Antônio (Sint Antonius, 13 juni), São João (Sint Jan, 24 juni) en São Pedro (Sint Pieter, 29 juni).
Overeenkomsten tussen de Festas Juninas en hun heidense voorganger zijn talrijk. Zo werd het Midwinterfeest gevierd rondom het dag waarop de zon haar hoogste punt bereikt, rond de 21ste juni. Dat is kort voor de oogst van veel Europese gewassen en het feest telde daarom veel rituelen die bedoeld waren om een goede oogst te garanderen. In Noord-Oost Brazilië, waar droogte het gewas, het vee en de mens regelmatig bedreigt, wordt Sint Jan bedankt voor de regen die dat jaar op de akkers is gevallen. De grootsheid van het São João feest is daarom typisch voor deze regio, waar het na Carnaval het grootste straatfeest is. De Festas Juninas vinden bovendien plaats na de maïsoogst, reden om vele gerechten op basis van maïs te eten. Kampvuren zijn een ander kenmerk dat de Braziliaanse Festas Juninas gemeen hebben met Europese Midzomerfeesten.
De deelnemers aan een Festa Junina gaan vaak verkleed als een boerengemeenschap. Mannen dragen geruitte bloesen en rode zakdoeken, vrouwen dragen kleurige jurken. Strohoeden worden door beide geslachten gedragen en schmink is gebruikelijk. Een typische dans is de Quadrilha, die wel wat wegheeft van square dance. Meestal wordt de Quadrilha voorafgegaan door een rollenspel. In hoofdlijnen is dit rollenspel steeds hetzelfde: Een boerenzoon wordt gedwongen te trouwen met een hoogzwangere boerendochter. Uiteraard probeert hij een aantal keer te vluchten, waarbij de bruid in huilen uitbarst. Zijn kwade, met antiek geweer bewapende schoonvader weet zijn vlucht echter te beletten en de bruiloft wordt onder dwang voltrokken. De details van dit rollenspel verschillen meestal en dienen om de maatschappij of de lokale gemeenschap op de hak te nemen, een beetje op de manier van het Nederlandse rollenspel Sinterklaas. Zo kan de priester tijdens de huwelijksplechtigheid maar nauwelijks zijn ogen van de huilende bruid afhouden en af en toe schemert door dat eigenlijk hij de oorzaak is van haar zwangerschap. Als de inmiddels dronkengevoerde schoonzoon door zijn smoezen heen is en hij met de boerendochter is getrouwd, wordt de Quadrilha gedanst als bruiloftsbal. Hierbij is wordt meestal niet gedanst op de sensuele manier die Brazilianen gewoon zijn, maar op een koddige en boertige manier zodat allen die meedansen deelnemer worden aan het rollenspel.
Natuurlijk kent een groot land als Brazilië talrijke regionale verschillen. In São Paulo gaan de Festas Juninas gepaard met een kermis ("quermesse"). Het grote straatfeest tijdens São João is typisch voor het Noordoosten. Kenmerkend voor het Amazonegebied is Bumba-meu-boi. Bumba-meu-boi is zowel een satische dans als een volksopera. Het beeldt een klucht uit over de relatie tussen slaven of arme landarbeiders en rijke grootgrondbezitters. In deze klucht wordt de os van een rijke landeigenaar gestolen door de arme landarbeider Pai Chico (Vadertje Chico) omdat zijn zwangere vrouw Catirina verschrikkelijk veel trek heeft in ossentong. De grootgrondbeziter komt erachter en de os wordt ziek of dood terug gevonden. De os geneest op mysterieuze wijze en als de grootgrondbezitter hoort van de reden van de diefstal, vergeeft hij Chico en Catirina. Als de os opstaat, roepen de omstanders “Bumba, meu boi” (Dansen, os!). Rondom Bumba-meu-boi is een enorm festival ontstaan in de stad Parintins op het eiland Ilha Tupinambarana in de Amazonerivier, gelegen in het uiterste oosten van de Braziliaanse deelstaat Amazonas. Het Festival Folclórico de Parintins vindt plaats aan het einde van juni en trekt vele tienduizenden bezoekers naar deze stad. Hier dansen twee rivaliserende groepen, de sympatisanten van de Boi Azul (blauwe os) genaamd Caprichoso en de sympatisanten van de Boi Vermelho (Rode Os) die Garantido heet. De dans die de os weer tot leven wekt vindt plaats in een speciaal voor dit doel gebouwd Bumbudrómo, waarin zo'n 35000 mensen passen.
Santo Antônio neemt een bijzondere plaats in onder de Festas Juninas. Sint Antonius geldt als de beschermheilige van het huwelijksleven. Op 12 juni, de dag vóór Santo Antônio, vieren de Brazilianen bovendien Dia dos Namorados (Dag van de Geliefden), de Braziliaanse variant op Valentijnsdag. Braziliaanse stellen trouwen bij voorkeur op 13 juni.
Zie ook:
|
|
